१. GPF उचल व अग्रीम: नियम व पात्रता निकष
महाराष्ट्र सामान्य भविष्य निर्वाह निधी नियमावलीनुसार प्रमुख तरतुदी
नियम १३
परतावा अग्रीम (Refundable)
अल्प मुदतीच्या तात्पुरत्या खर्चासाठी वेतनातून कपातीसह मिळणारे अग्रीम.
कमाल उचल मर्यादा:
शिल्लक रकमेच्या ५०%
(किंवा ३ महिन्यांचे मूळ वेतन)
- किमान सेवा: ५ वर्षे नियमित सेवा पूर्ण.
- परतफेड: १२ ते २४ मासिक समान हप्त्यांमध्ये (विशेष निकडीच्या वेळी कमाल ३६ हप्ते).
- हप्ता कपात (नियम १४(१)): प्रत्येक हप्ता पूर्ण रुपयांमध्ये (पूर्णांकात) असणे आवश्यक.
- उद्देश: आजारपण, उच्च शिक्षण, धार्मिक/विवाह कार्य, आपत्कालीन खर्च.
नियम १६ व २०
ना-परतावा उचल (Non-refundable)
कायमस्वरूपी कारणांसाठी मिळणारी अंतिम रक्कम ज्याची परतफेड करावी लागत नाही.
कमाल उचल मर्यादा:
शिल्लक रकमेच्या ७५%
(किंवा प्रत्यक्ष खर्चाची रक्कम)
- परतफेड: कोणतीही परतफेड करावी लागत नाही (Non-refundable).
- किमान सेवा: घर/प्लॉट कामांसाठी १० वर्षे; वाहनासाठी १५ वर्षे; लग्न/शिक्षणासाठी २० वर्षे.
- उद्देश: घर खरेदी, बांधकाम, दुरुस्ती, गृहकर्ज परतफेड, लग्न, उच्च शिक्षण, वैद्यकीय.
- खाते शिल्लक: चालू वर्षातील उर्वरित शिल्लक विचारात घेतली जाते.
नियम २३
सेवानिवृत्तीपूर्वी अंतिम उचल
सेवानिवृत्तीच्या अंतिम टप्प्यात कर्मचाऱ्यांना मिळणारी विशेष सवलत.
कमाल उचल मर्यादा:
शिल्लक रकमेच्या ९०%
(विनाअट अंतिम उचल)
- पात्रता: सेवानिवृत्तीच्या १२ महिन्यांच्या आत अर्ज सादर करणे आवश्यक.
- सवलत: कोणत्याही खर्चाचा पुरावा किंवा विशिष्ट कारणाची अट नाही.
- परतफेड: कायमस्वरूपी उचल (कोणतीही कपात नाही).
- अंतिम शिल्लक: उर्वरित १०% शिल्लक सेवानिवृत्तीच्या दिवशी अंतिम देयकासोबत मिळते.
२. सर्वसाधारण अनिवार्य कागदपत्रे (Mandatory Basic Documents)
कोणत्याही कारणासाठी GPF अर्ज करताना सोबत खालील ६ कागदपत्रे जोडणे बंधनकारक आहे
प्रत्येक अर्जासोबत खालील कागदपत्रांची साक्षांकित (Self-Attested) प्रत आवश्यक:
१
विहित नमुन्यातील GPF अर्ज
परतावा (भाग-२ / नमुना क) किंवा ना-परतावा अर्जाचा छापील नमुना, संपूर्ण तपशिलासह स्वाक्षरी केलेला.
२
GPF लेखा विवरणपत्र (GPF Slips)
मागील आर्थिक वर्षाचे अधिकृत लेखा विवरणपत्र (३१ मार्च रोजीची शिल्लक व चालू वर्षातील जमा दर्शवणारी स्लिप).
३
सेवापुस्तक पडताळणी नोंद
आस्थापना विभागाकडील सेवा पडताळणी, नियमित सेवा कालावधी व कोणतीही खातेनिहाय चौकशी प्रलंबित नसल्याचा शेरा.
४
आधार कार्ड व पॅन कार्डची प्रत
कर्मचाऱ्याचे अधिकृत आधार कार्ड व पॅन कार्डची स्वतः साक्षांकित (Self-attested) केलेली स्पष्ट झेरॉक्स प्रत.
५
रद्द केलेला धनादेश / बँक पासबुक
कर्मचाऱ्याच्या राष्ट्रीयकृत/मान्यताप्राप्त बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची प्रत किंवा बँक खात्याचा रद्द धनादेश (Cancelled Cheque).
६
नवीनतम वेतन पावती (Pay Slip)
चालू महिन्याची किंवा मागील महिन्याची अधिकृत संगणकीय वेतन पावती.
३. कारणांनुसार आवश्यक पुराव्यांची सविस्तर यादी (Reason-wise Requirements)
महापालिका GPF प्रणालीतील १३ अधिकृत कारणांनुसार लागणारे विशिष्ट पुरावे
घर, सदनिका (फ्लॅट) व बांधकाम विषयक कामे
घर दुरुस्ती / नूतनीकरण / फेरबदल
नियम १६(ब)(४)
किमान १० वर्षे सेवा
- घराच्या मालकी हक्काचा पुरावा (इंडेक्स २ / नोंदणीकृत खरेदीखत / ७-१२ उतारा / पी.आर. कार्ड / महापालिका मालमत्ता कर पावती).
- नोंदणीकृत इंजिनिअर / मान्यताप्राप्त आर्किटेक्टचे दुरुस्ती व नूतनीकरणाच्या अंदाजित खर्चाचे प्रमाणपत्र (Cost Estimate).
- मोठ्या फेरबदलासाठी आवश्यक असल्यास महापालिकेचे अधिकृत नूतनीकरण परवानगी पत्र.
नवीन घर / सदनिका (फ्लॅट) खरेदी किंवा बांधकाम
नियम १६(ब)(१) व १६(ब)(६)
किमान १० वर्षे सेवा
- नोंदणीकृत खरेदीखत (Registered Sale Deed) / नोंदणीकृत साठेखत / बिल्डरसोबतचा करारनामा (Agreement to Sale).
- अधिकृत वाटप पत्र (Allotment Letter) व गृहनिर्माण संस्थेचे (Society) ना हरकत प्रमाणपत्र (NOC).
- सक्षम प्राधिकरणाने मंजूर केलेला बांधकाम नकाशा व प्रारंभ प्रमाणपत्र (Commencement Certificate).
- बिल्डर किंवा विक्रेत्यास दिलेल्या रकमांच्या अधिकृत बँक पावत्या.
घर / सदनिकेसाठी घेतलेल्या गृहकर्जाची परतफेड
नियम १६(ब)(२)
किमान १० वर्षे सेवा
- राष्ट्रीयकृत किंवा मान्यताप्राप्त बँकेचे अधिकृत गृहकर्ज मंजुरी पत्र (Home Loan Sanction Letter).
- बँकेचे चालू थकबाकी प्रमाणपत्र (Outstanding Loan Balance Certificate) ज्यामध्ये कर्ज घर खरेदीसाठीच असल्याचे स्पष्ट नमूद असावे.
- बँक कर्ज खात्याचे मागील ६ महिन्यांचे विवरणपत्र (Loan Account Statement).
घराच्या बांधकामासाठी जागा / प्लॉट खरेदी किंवा कर्ज परतफेड
नियम १६(ब)(३)
किमान १० वर्षे सेवा
- खरेदी करावयाच्या जागेचा इसारपावती करारनामा किंवा अधिकृत खरेदीखत.
- नगररचना विभाग / महानगरपालिकेचा अधिकृत रेखांकन (Layout) मंजुरी दाखला.
- जागेचा चालू ७/१२ उतारा किंवा नगर भूमापन (City Survey) पी.आर. कार्ड.
वडिलोपार्जित घराची दुरुस्ती / फेरबदल / नूतनीकरण
नियम १६(ब)(५)
किमान १० वर्षे सेवा
- वडिलोपार्जित घराचा ७/१२ उतारा, ग्रामपंचायत नमुना ८ किंवा सिटी सर्व्हे उतारा (कर्मचाऱ्याचे नाव वारसदार म्हणून नोंद असावे).
- सर्व कायदेशीर वारसदारांचे संमतीपत्र किंवा प्रतिज्ञापत्र.
- दुरुस्तीच्या खर्चाचे नोंदणीकृत इंजिनिअरचे अंदाजपत्रक (Estimate).
वैद्यकीय उपचार, गंभीर आजारपण व शस्त्रक्रिया
स्वतः व कुटुंबातील व्यक्तींचे आजारपण / शस्त्रक्रिया खर्च
नियम १६(अ)(३) / नियम १३(१)(क)
किमान ५ वर्षे (परतावा) / २० वर्षे (ना-परतावा)
- शासकीय किंवा मान्यताप्राप्त रुग्णालयातील तज्ज्ञ डॉक्टर / वैद्यकीय अधीक्षक यांचे आजारपणाचे अधिकृत प्रमाणपत्र (Medical Certificate).
- हॉस्पिटल ॲडमिशन कार्ड / डिस्चार्ज कार्ड व उपचारांच्या अंदाजित खर्चाचे अधिकृत पत्रक (Hospital Cost Estimate / Interim Bills).
- औषधोपचार, तपासण्या व शस्त्रक्रियेच्या बिलांच्या मूळ किंवा साक्षांकित प्रती.
- कुटुंबातील व्यक्ती असल्यास (पती/पत्नी, मुले, किंवा पूर्णतः अवलंबून असलेले आई-वडील) अवलंबून असल्याबाबतचे प्रमाणपत्र.
विवाह, साखरपुडा व धार्मिक कार्य
स्वतःचे, मुलांचे किंवा अवलंबून असलेल्या नातेवाईकांचे लग्न
नियम १६(अ)(२) / नियम १३(१)(ग)
किमान ५ वर्षे (परतावा) / २० वर्षे (ना-परतावा)
- विवाहाची अधिकृत लग्नपत्रिका (Wedding Invitation Card) किंवा साखरपुड्याचे आमंत्रण पत्र.
- वधू व वर यांच्या वयाचा अधिकृत पुरावा (शाळा सोडल्याचा दाखला / जन्म दाखला / आधार कार्ड).
- पाल्याचे लग्न असल्यास कर्मचाऱ्याचे नातेसंबंधाचे स्वयंघोषणापत्र (मुलाचे वय किमान २१ वर्षे व मुलीचे वय किमान १८ वर्षे).
- मंगल कार्यालय / हॉल बुकिंगची पावती (उपलब्ध असल्यास).
उच्च व तांत्रिक शिक्षण (भारतात वा परदेशात)
वैद्यकीय, अभियांत्रिकी किंवा व्यावसायिक उच्च शिक्षण
१६(अ)(१)(ब) [भारत] / १६(अ)(१)(अ) [परदेश]
माध्यमिक शिक्षणोत्तर (Post-Secondary)
- मान्यताप्राप्त महाविद्यालय / विद्यापीठाचे अधिकृत प्रवेशपत्र (Admission Letter / Bonafide Certificate).
- चालू शैक्षणिक वर्षाचे कॉलेजने प्रमाणित केलेले अधिकृत फी विवरणपत्र (Fee Structure).
- कॉलेजची फी भरल्याची पावती किंवा चालू वर्षाची फी मागणी पत्र (Fee Demand Notice).
- परदेशातील शिक्षणासाठी: वैध पासपोर्ट (Passport), स्टुडंट व्हिसा (Student Visa), परदेशी विद्यापीठाचे I-20 / Offer Letter व अंदाजित खर्चाचे पत्र.
वाहन खरेदी व इतर निकडीची कारणे
मोटार गाडी (चारचाकी) खरेदी किंवा कर्ज फेड
नियम १६(इ)
किमान १५ वर्षे सेवा आवश्यक
- अधिकृत वाहन वितरकाचे कोटेशन / प्रोफॉर्मा इन्व्हॉईस (Proforma Invoice / Dealer Quotation).
- वाहन कर्ज फेडण्यासाठी असल्यास बँकेचे अधिकृत कर्ज विवरणपत्र व थकबाकी पत्र.
सेवानिवृत्तीपूर्वी ९०% अंतिम उचल (१२ महिन्यांच्या आत)
नियम २३
सेवानिवृत्तीच्या १२ महिने अगोदर
- आस्थापना विभागाचे सेवानिवृत्ती तारीख प्रमाणपत्र (१२ महिन्यांच्या आत निवृत्ती होत असल्याचा पुरावा).
- विभागीय चौकशी अथवा शासकीय देणी प्रलंबित नसल्याचा दाखला (No Inquiry Certificate).
- या उचलसाठी कोणत्याही विशिष्ट खर्चाचा पुरावा सादर करण्याची आवश्यकता नसते.
नैसर्गिक आपत्ती / इतर निकडीचे आपत्कालीन कारण
नियम १३(१)(घ)
परतावा अग्रीम (Refundable)
- आपत्तीमुळे झालेल्या नुकसानीचा महसूल / पोलीस / पालिका पंचनामा किंवा अधिकृत अहवाल.
- तातडीच्या निकडीचे समर्थन करणारे स्वयंघोषणापत्र.
४. GPF रक्कम काढण्याची ५-टप्पी अधिकृत कार्यपद्धती
अर्ज सादरीकरणापासून थेट बँक खात्यात रक्कम जमा होईपर्यंतची प्रक्रिया
१
कागदपत्रांची पूर्तता
विहित नमुन्यातील अर्ज भरून वर नमूद केलेली आवश्यक साक्षांकित कागदपत्रे सोबत जोडणे.
२
विभाग प्रमुख शिफारस
आपल्या संबंधित प्रभाग क्षेत्र किंवा विभाग प्रमुखांमार्फत अर्जावर स्वाक्षरी व शिफारस घेणे.
३
आस्थापना पडताळणी
सामान्य प्रशासन / आस्थापना विभागाकडून कर्मचाऱ्याची सेवा पडताळणी व नियम पात्रता तपासणे.
४
लेखा विभाग मंजुरी
मुख्य लेखा व वित्त विभागाकडून GPF शिलक तपासून मंजुरी आदेश, भाग-२ व व्हाऊचर तयार करणे.
५
बँक खात्यात जमा
मंजूर रक्कम धनादेश किंवा थेट कर्मचाऱ्याच्या अधिकृत बँक खात्यात RTGS/NEFT द्वारे वर्ग होणे.
शासकीय नियमांनुसार अत्यंत महत्त्वाच्या बाबी व सूचना:
- हप्ता कपातीचा नियम (नियम १४(१)): परतावा अग्रीम घेतल्यानंतर मासिक हप्त्याची वसुली वेतनातून केली जाते. नियमानुसार प्रत्येक हप्ता पूर्ण रुपयांमध्ये (पूर्णांकात) असणे आवश्यक असून, त्यासाठी अग्रीम रक्कम वाढवली किंवा कमी केली जाऊ शकते.
- रक्कम फेरबदल (Round Down): जर कर्मचाऱ्याने मागणी केलेली रक्कम पात्र रकमेपेक्षा जास्त असेल, तर पात्र रकमेनुसार रक्कम मंजुरीसाठी लागू होते व ती जवळच्या हजाराच्या पटीत काढली जाते.
- साक्षांकन (Self-Attestation): अर्जासोबत जोडण्यात येणाऱ्या सर्व कागदपत्रांच्या झेरॉक्स प्रतींवर कर्मचाऱ्याची स्वतःची स्वाक्षरी (Self-Attested) असणे बंधनकारक आहे.
- खोट्या माहितीस प्रतिबंध: खोटी माहिती किंवा बनावट कागदपत्रे सादर केल्यास महाराष्ट्र नागरी सेवा नियमांनुसार शिस्तभंगाची कारवाई व उचल रद्द करण्याची तरतूद आहे.